Workshops voor vertalers Frans

Wat me het meest aanspreekt in het beroep van vertaler Frans is dat je nooit uitgeleerd ben. Er zijn altijd nieuwe vakgebieden te ontdekken met hun specifieke jargon en stijl. Overal waar teksten geschreven worden, en dat zijn nogal wat vakgebieden, heb je vertalers nodig (handleidingen, juridische stukken, literatuur, politiek, computerspelletjes, ondertiteling…). Altijd kom je nieuwe woorden of uitdrukkingen tegen, zowel in je moedertaal als in je vreemde taal/talen.

Als je al werkzaam ben als vertaler Frans ken je vast de workshops van David Brunand, een Franse jurist en tevens vertaler. Zelf heb ik nog niet de gelegenheid gehad om zijn workshops te volgen maar ik heb van collega’s positieve geluiden gehoord. In maart, april en mei organiseert David Brunand 4 workshops:

Vertalen op het gebied van het erfrecht (27 maart)
Vertalen op het gebied van het burgerlijk procesrecht (5 juin)
Vertalen op het gebied van het vennootschapsrecht (23 avril ou 21 mai)
Vertalen op het gebied van het vastgoedrecht (verkoop van onroerende zaken) (7 mei)

Voor meer informatie neem gewoon contact op met David Brunand (dhb.office@wxs.nl).

De gereedschapskist van een vertaler Frans

De snelle ontwikkeling van het Internet heeft het beroep van vertaler (en veel andere beroepen) voorgoed veranderd. Ik heb die goede oude tijd waarin vertalers nog met een tikmachine werkte en hun vertalingen per post opstuurden niet gekend. Als vertaler Frans heb ik altijd met de computer gewerkt en mijn vertalingen met een muisklik per e-mail opgestuurd. Alles heeft zijn voor- en nadelen natuurlijk. Aangezien vertalers tegenwoordig over veel meer informatie en technologie beschikken, zijn de kwaliteits- en snelheidseisen veel hoger dan vroeger. De moderne vertaler moet dus snel kunnen zoeken op het Internet. Hier volgt een selectie van mijn favoriete hulpmiddelen, de gereedschapskist van een vertaler Frans:

IATE: IATE staat voor Inter-Active Terminology for Europe. Deze databank wordt beheerd door de verschillende Europese instellingen en bevat specifieke EU-terminologie in de officiële talen van de EU.

Termium: Termium is de terminologiedatabank van de Canadese overheid en is vooral handig voor de vertaler Engels <-> Frans. Naast miljoenen (technische) termen biedt Termium ook informatie over stijl en grammatica. Als vertaler Frans moet je echter niet vergeten dat het Frans dat in Canada gesproken wordt vaak verschilt met het Europese Frans. Daar hebben de makers van Termium ook aan gedacht: de termen die in Frankrijk gebruikt worden zijn ook opgenomen!

Eurlex: Met Eurlex heb je rechtstreeks toegang tot alle juridische teksten van de Europese Unie. Dankzij een zeer complete zoekfunctie is het mogelijk om teksten in verschillende talen naast elkaar te leggen. Zo kan de vertaler kijken hoe zijn collega’s van de Europese Unie bepaalde termen hebben vertaald.

Vertaler Frans in de schijnwerpers

Een blog onderhouden is voor een tolk of vertaler een geweldig marketing instrument. Klanten zoeken tegenwoordig niet meer in de Gouden Gids voor een vertaler Frans maar gaan gelijk naar Google… Het lastige aan een blog is dat je telkens iets te vertellen moet hebben en ik moet toegeven dat ik vrij vaak helemaal geen inspiratie heb…

Vandaar mijn bewondering voor mensen die het wél kunnen. Céline Graciet is een collega vertaler Frans (Engels naar Frans) die een geweldige blog heeft: Naked Translations. Op deze tweetalige website schrijft ze met humor en nederigheid over uiteenlopende onderwerpen die enigszins met taal, vertalen of tolken (ze is tevens tolk Frans) verbonden zijn. Aangeraden lectuur dus… Bovendien vind ik haar website heel mooi eruit zien.

Als jij ook interessante blogs geschreven door vertalers of tolken kent (of misschien je eigen blog), stuur maar gerust een link!

Nederlands, Engels of Frans?

Gister was ik in België (Gent) voor een workshop over congrestolken gegeven door een tolk Frans van de Europese Commissie. Zoals u weet krijgt in België alles wat met taal te maken heeft een politieke lading. Het gesprek van de dag was gister dus de eerste Europese top die onder voorzitterschap van Herman van Rompuy vandaag plaatsvindt. De brandende vraag was: in welke taal gaat Van Rompuy de staatshoofden en regeringsleiders toespreken?

In het Vlaams, zijn moedertaal? Mogelijk maar niet praktisch. Je moet dan voor vertolking naar alle andere Europese talen zorgen, een logistische nachtmerrie en een peperdure oplossing natuurlijk…

In het Frans, een van de officiële talen van België en een belangrijke werktaal in de EU? Maar dan zullen de Vlamingen zich gepasseerd voelen, luidt het tegenargument…

In het Engels dan? Op het eerste gezicht dé politiek correcte oplossing. Enige probleem is dat je dan de positie van het Engels als overheersende taal van de EU zou onderkennen, wat tegenstrijdig is met het taalbeleid van de Europese instellingen…

Ik ben dus benieuwd in welke taal Van Rompuy vandaag zijn collega’s toe gaat spreken!

Op naar België…

Deze week ben ik aan de slag gegaan als student van het Postgraduaat Congrestolken bij de Hogeschool van Gent (Nederlands > Frans en Frans > Nederlands). Helaas bestaat er in Nederland vooralsnog geen specialisatie in het congrestolken. Congrestolken werken meestal bij internationale organisatie (EU, VN…).

Het zal waarschijnlijk even duren voor ik helemaal wen aan het Nederlands dat in Vlaanderen wordt gesproken… Het is me trouwens opgevallen dat er veel minder verschillen lijken te zijn tussen het Frans uit Frankrijk en het Frans uit het Franstalige deel van België dan tussen het Nederlands en het Vlaams. Maar één verschil is wel van wezenlijk belang: in het Frans uit Frankrijk betekent savoir weten en pouvoir kunnen maar de Franstalige Belgen gebruiken savoir met “kunnen” als betekenis. En Belg zou dus zeggen: Tu sais me passer le sel? (“Kun je me het zout aangeven?”), wat een Fransman zou interpreteren als “Weet jij hoe je het zout moet aangeven?”…

Over dit kleine maar toch belangrijke verschil gaat het volgende verhaal rond:

Tijdens een missie van de VN in Kongo (een voormalig Belgische kolonie) bevinden een aantal Engelstalige medewerkers van de VN met hun tolk Frans zich in een vliegtuig dat de hoofdstad als bestemming heeft. Tot grote ergernis van de passagiers blijft het vliegtuig meer dan een uur rondvliegen boven de hoofdstad. De tolk wordt richting cockpit gestuurd om aan de copiloot te vragen wat er aan de hand is. Het antwoord van de copiloot luidt: “Le pilote ne sait pas atterrir” (in Frankrijk = “De piloot weet niet hoe hij moet landen” / In België = “De piloot kan nu niet landen”)…

Hoe de tolk dit heeft opgelost, weten we niet…

Kluitjesvoetbal

Twee weken geleden schreef ik over hoe moeilijk het kan zijn voor een tolk om valse vrienden te vertalen. Van de week werd ik gevraagd om als tolk Frans te werken voor een NGO in Den Haag. Het thema was de toekomst van ontwikkelingssamenwerking. Een van de gastsprekers betreurde dat een aantal organisaties kluitjesvoetbal lijken te spelen en dat de hulp daardoor op een inefficiënte manier aan ontwikkelingslanden wordt verleend… Zo’n woord komt meestal als een verassing voor de tolk en is heel moeilijk te vertalen. Wat je eigenlijk moet doen is een vergelijking maken die tot de verbeelding van de Franse toehoorders spreekt.

De oplossing die ik gekozen heb voor kluitjesvoetbal spelen luidt: tous se jeter dans la même mêlée. Mêlée betekent een opeenstapeling van spelers die op het rugbyveld om de bal vechten (zie foto)… Ik was blij om een oplossing te hebben gevonden die toch met de sportwereld te maken heeft. En aangezien rugby in Frankrijk heel populair is, denk ik dat de toehoorders de betekenis van kluitjesvoetbal hebben meegekregen.

Pas op, valse vrienden!

Als tolk Frans moet je voortdurend op je hoede zijn voor zogenoemde valse vrienden. Ze liggen overal op de loer, wachtend op een ogenblik van onoplettendheid. Onlangs moest ik als tolk Frans (Engels > Frans) werken tijdens een congres over ontwikkelingssamenwerking. Het einde van een lange dag naderde. Een van de Engelstalige sprekers concludeerde zijn betoog met Actually I think we will eventually manage to…… De woorden gingen zoals altijd via mijn oren naar mijn hersenen waar ze wonderbaarlijk genoeg naar een andere taal worden omgetoverd… En ik begon mijn zin in het Frans met “Actu…”! STOP. Alle aanwezige neuronen sloegen ineens op hol. MAYDAY. MAYDAY. Alle alarmen rinkelden ergens in de controlekamer. De dienstneuron werd onmiddellijk waker gebeld: “Boss, we have a problem”. In een fractie van een seconde was het alle hens aan dek… “Actu… En fait je pense que nous allons finalement réussir à…”. Applaus in de controlekamer, schouderklopjes bij de neuronen, we kunnen weer op kruissnelheid varen…

Voor een tolk Frans wemelt de Engelse taal van zulke valse vrienden. Actually is geen actuellement en eventually geen éventuellement (dat geldt trouwens ook voor het tolken van het Engels naar het Nederlands). Deze valse vrienden getuigen van een lange geschiedenis van moeilijke verhoudingen tussen Frankrijk en Engeland maar zijn ook een afspiegeling van de enorme invloed die het Frans op het Engels heeft gehad.

Er is ook een aantal valse vrienden tussen het Nederlands en het Frans. Een Nederlandse conducteur is bijvoorbeeld een contrôleur in het Frans en de puntjes op de i zetten heeft in het Nederlands een andere betekenis dan mettre les points sur les i.

Oppassen dus!

Ps: Diversion is ook een valse vriend tussen het Engels en het Frans. In het Engels betekent het meestal omleiding en in het Frans afleiding.

Pimp je Nederlands! (4) carte blanche

Ontdek iedere week een Franse uitdrukking die je ook gewoon in het Nederlands kunt gebruiken…

Vandaag: carte blanche

Een gele of rode kaart geven/krijgen is voor iedereen duidelijk, een dame blanche ook, maar een witte kaart?

Als iemand carte blanche krijgt van een meerdere dan heeft hij vrij spel om iets te bereiken en kan alle middelen inzetten om het gewenste resultaat te behalen.

Een paar voorbeelden:

James Bond kreeg carte blanche van de MI6 om de Russische spion uit te schakelen.
De premier gaf de tolk Frans carte blanche om alles wat er werd gezegd te vertalen.
De directeur gaf zijn medewerker carte blanche om de onderhandelingen met de tegenpartij in goede banen te leiden.

Volgende week: tour de force.

Pimp je Nederlands! (3) avant la lettre

Ontdek iedere week een Franse uitdrukking die je ook gewoon in het Nederlands kunt gebruiken…

Vandaag: avant la lettre

Nederlanders die voor een Franstalig publiek spreken, vinden het vaak leuk om van oorsprong Franse uitdrukkingen te gebruiken. Meestal verwachten ze van hun publiek enige blijk van (h)erkenning en je moet als tolk Frans het gewilde effect van de spreker wel kunnen overbrengen. Het probleem is dat zo’n uitdrukking vaak totaal onverwachts komt voor de toehoorders en dat de uitspraak hiervan ook niet altijd optimaal is. Als tolk voeg ik dan vaak een toelichting toe, bijvoorbeeld dat de uitdrukking en français dans le texte is gebruikt…

Avant la lettre is een vaak voorkomende Franse uitdrukking in de Nederlandse taal. Letterlijk betekent het “voor de letter”. Vorige week had ik het over Père Joseph, een netwerker avant la lettre in een tijdperk zonder Hyves, Linkedin of netwerkbijeenkomsten…

Voorbeelden:
Het Romeinse Rijk, een economische unie avant la lettre.
In de jaren 50 waarschuwde hij al voor de gevaren van de opwarming van de aarde. Hij was een milieuactivist avant la lettre.

Volgende week: carte blanche.

Pimp je Nederlands! (2) éminence grise

Ontdek iedere week een Franse uitdrukking die je ook gewoon in het Nederlands kunt gebruiken…

Vandaag: éminence grise

Schijn bedriegt. Eminence grise verwijst niet naar een oudere man met grijs haar die van een bepaald aanzien geniet maar naar Père Joseph (1577-1638), de biechtvader van Kardinaal de Richelieu. Deze monnik was een ware netwerker avant la lettre en riep de eerste onofficiële inlichtingendienst van de geschiedenis in het leven. Dankzij zijn netwerk van monniken/spionnen oefende Père Joseph heel veel invloed uit in de coulissen. Grise (grijs) verwijst trouwens niet naar de kleur van zijn haar maar naar de kleur van het habijt van de Kapucijnen.

Een éminence grise is dus simpelweg iemand die achter de schermen heel veel invloed uitoefent, ongeacht zijn/haar leeftijd en haarkleur. En niet een grijze man die bekend is en een succesvolle carrière achter de rug heeft (een autoriteit).

Volgende week: avant la lettre.