Die komt uit Katwijk, zeker weten…

Vorige week heb ik het genoegen gehad om tijdens het symposium Historische romans en beeldvorming slavernijgeschiedenis als tolk Frans voor Ernest Pépin op te treden. Naast Nederlandse en Surinaamse gasten was de Guadeloupse schrijver en dichter (Guadeloupe is een Frans overzees departement) naar Amsterdam gehaald om meer te vertellen over zijn kijk op het schrijven van historische romans.

Deze bijeenkomst was een ware mengelmoes van achtergronden, culturen, talen (Engels, Frans, Nederlands) en vooral accenten (Nederlands, Surinaams, Frans, Amsterdams…). Toen realiseerde ik me hoe rijk het Nederlandse taalgebied aan accenten is. Als Fransman is mijn verbazing groot iedere keer dat mijn Leidse vriendin zonder aarzeling kan bepalen of iemand uit Katwijk of Wassenaar komt. Katwijk of Wassenaar? Twee dorpen die maar op zo’n 10 kilometer afstand van Leiden liggen!

Via de website van het Meertens Instituut is het inmiddels mogelijk om naar opnames van verschillende dialecten en accenten van het Nederlands te luisteren. Zo kan men horen hoe het dialect van het Nederlands dat in Noord-Frankrijk gesproken wordt klinkt. Het instituut is in de jaren 50 begonnen om sprekers van het Nederlands op te nemen, waardoor we nu over een schatrijke databank beschikken: http://www.meertens.knaw.nl/soundbites/.

Met de Franse slag…

Voor iemand die een taal goed onder de knie wil krijgen, zijn uitdrukkingen verplichte kost. Het Nederlands kent een overvloed aan kleurrijke uitdrukkingen die men graag gebruikt. Deze uitdrukkingen zijn vaak geïnspireerd door het landschap of de geschiedenis van Nederland (de zee, het water…). Als tolk Frans is het altijd een uitdaging om een mooi equivalent te vinden.

Hier volgen een aantal gangbare uitdrukkingen die ik persoonlijk typisch Nederlands vind (met een Franse vertaling voor de liefhebbers):

• Een tik van de molen gekregen hebben: Een mooie uitdrukking in het Frans is avoir une araignée au plafond (een spin op het plafond hebben). Deze uitdrukking zou in de 19de eeuw door Parijse prostituees zijn bedacht. Het plafond verwijst naar de bovenkant van de schedel waar een spin ongestoord haar web kan weven.
• Een huishouden van Jan Steen: Wie een schilderij van Jan Steen heeft gezien, weet onmiddellijk waar het over gaat! Zo’n mooie uitdrukking kan ik helaas in het Frans niet vinden. Ik zou het vertalen met bazar of fourbi. Iemand een betere oplossing?
• Te diep in het glas gekeken hebben: In het Frans kennen we de uitdrukking avoir un verre dans le nez, letterlijk een glas in de neus hebben…
• Spijkers op laag water zoeken: Het valt me op dat het Nederlands veel uitdrukkingen met het woord “spijker” kent. Wie de die in het glasje kijkt, heeft daarna een spijker in zijn kop. En je kunt natuurlijk zowel spijkers met koppen slaan als de spijker op de kop slaan… Als u deze uitdrukkingen niet kent, moet u zeker uw kennis bijspijkeren.
• Dat zet geen zoden aan de dijk: Om een dijk te verstevigen gebruikte men vroeger zoden, “begroeide stukken grond die door plantewortels bij elkaar gehouden worden”. In het Frans zou je kunnen zeggen Cela ne fait pas avancer les choses of in de omgangstaal Ça fait pas avancer le schmilblick. Het woord schmilblick is door een Franse cabaretier in de jaren 60 bedacht voor een televisiespelletje en wordt sindsdien in de spreektaal gebruikt.

Vecht mee tegen vaagtaal!

Op www.vaagtaal.nl kunt u stemmen voor de vaagste vaagtaal van 2009! Maar wat is vaagtaal eigenlijk?

Vaagtaal is een ernstige schrijfaandoening die zowel bij de overheid als in het bedrijfsleven voorkomt. Veel schrijvers van zakelijke teksten lijden aan vaagtaal en besmetten andere schrijvers via hun teksten. Vaagtaal is namelijk een loa, een door lezen overdraagbare aandoening.

Als tolk Frans kom ik regelmatig vaagtaalgebruikers tegen en ik kan u vertellen dat het soms lastig te vertalen is. Vaagtaal is zeer besmettelijk en voordat u het weet gebruikt u 3 keer randvoorwaarden in één zin (heb ik meegemaakt!).

In de lijst die opgesteld is door www.vaagtaal.nl kwam ik onlangs een aantal voorbeelden in mijn werk als tolk Frans tegen: randvoorwaarden, kwalitatief goed, stakeholders (zeer in zwang), hands-on, out-of-the-box.

Dat zijn uitdrukkingen die zich zeg maar moeilijk laten vertalen…

Maakt u zich ook schuldig aan vaagtaal?