Een paar weken terug zat ik in de Franse cabine met als enige tolk het Nederlands. Helaas koos de Nederlandse gedelegeerde er voor om Engels te praten. Jammer want met haar steenkolenengels had ze de grootste moeite om zich verstaanbaar te maken en om de nuances van haar argumentatie over te brengen. Ik vind het niet erg als niet-Engelstaligen zich in het Engels uitdrukken, mits ze dat in correct Engels doen! Als er tolken voor jouw taal zijn, vind ik dat je die gewoon moet gebruiken!

Het eerste bericht (Test d’accréditation : la préparation) gaat over mijn voorbereiding voor de toets om freelance tolk te worden bij de Europese Instellingen.

Vandaag heb ik een nieuw bericht geschreven over het verschil tussen interprétariat en interprétation in het Frans.

Ik heb ook een Facebookpagina!

www.youtube.com/watch?v=FDeFuXQUl04

[:en] In this video you can see the Dalai Lama with his own interpreter at the European Parliament. Apparently they did not find any colleague interpreter with Tibetan!

www.youtube.com/watch?v=FDeFuXQUl04

[:fr] Dans cette vidéo on peut voir le Dalai Lama avec son propre interprète au Parlement européen. Apparemment ils n’ont pas trouvé de collègue avec le tibétain dans ses langues !

www.youtube.com/watch?v=FDeFuXQUl04

Als vertaler Frans heb ik vaker aan klanten moeten uitleggen dat het Frans gewoon meer woorden nodig heeft dan het Engels om hetzelfde uit te drukken. De Engelse taal is uiterst beknopt. Met heel weinig woorden kan men complexe concepten weergeven. Men heeft ooit uitgerekend dat een Engelse tekst gemiddeld 15% korter is dan de Franse vertaling van dezelfde tekst!

Bij de vertaling van sommige documenten (webpagina’s of brochures bijvoorbeeld) heeft de vertaler Frans te maken met een ware hersenbreker! Hier en daar schrappen zonder dat de vertaling kwalitatief eronder lijdt!

Het Nederlands is ook vrij beknopt vergeleken met het Frans. Bovendien heb je in het Nederlands te maken met samengestelde woorden zoals groepsdruk (pression du groupe) of spelfout (faute d’ortographe). Uit ervaring zou ik zeggen dat het verschil tussen het Nederlands en het Frans nog groter is dan het verschil tussen het Engels en het Frans (15%)!

Als tolk Frans heb ik met hetzelfde verschijnsel te maken! Vaak moet je alle zeilen bij zetten om een snelle spreker te kunnen bijbenen. Maar daar bestaan gelukkig strategieën voor!

Bij wijze van experiment heb ik dit bericht naar het Frans vertaald. Het resultaat is een verschil van ongeveer 13% meer woorden in het Frans!

Wat zijn de vereisten om in Brussel als tolk aan de slag te kunnen? Allereerst moet jouw Nederlands verzorgd zijn: een brede woordenschat en een goede uitspraak. Een accentje (Vlaams of Nederlands) mag uiteraard wel mits niet storend! En je moet natuurlijk een aantal vreemde talen (minimum 3) goed onder de knie hebben. Deze talen hoef je niet goed te kunnen spreken maar je moet ze wel perfect verstaan. Als tolk Nederlands zul je uitsluitend van de vreemde talen naar het Nederlands werken. Het is natuurlijk belangrijk om de meest voorkomende talen te beheersen (Engels, Duits, Frans, Spaans of Italiaans) maar een wat zeldzamer taal (Hongaars of Pools bijvoorbeeld) is ook een troef!

En als je meer wilt weten, kijk maar naar dit filmpje:

Voor een tolk betekent een nieuwe taal toevoegen vaak een heel lang leerproces. In de eerste plaats moet je dus heel zorgvuldig de taal kiezen. Ga je voor een taal die sterk verwant is aan jouw moedertaal? (Voor een tolk Frans bijvoorbeeld het Spaans of het Italiaans, voor een tolk Nederlands bijvoorbeeld het Duits of misschien het Deens). Of kies je eerder voor een heel exotische taal (het Japans of het Baskisch)? Of misschien het Arabisch of het Russisch?

De tolk die zich een nieuwe taal eigen wil maken moet niet vergeten dat hij de komende 5 à 10 jaar dagelijks met deze taal bezig zal moeten zijn. Als je bijvoorbeeld helemaal niets met de Russische cultuur hebt, heeft het weinig zijn om deze taal te leren… Je keuze moet volgens mij niet alleen maar worden bepaald door economische overwegingen (wat gaat het mij in de toekomst opleveren?) maar ook door je eigen interesses.

Ik hoor vaak van collega’s dat er geen makkelijke taal bestaat. Ok, maar er zijn wel minder moeilijke talen! Over het algemeen zal een Nederlander makkelijker en sneller het Duits onder de knie krijgen dan het Russisch! Maar tolken hebben natuurlijk ook te maken met vraag en aanbod op de markt. Als tolk Frans onderscheid je niet echt van collega’s (en concurrenten) als je het Spaans of het Italiaans toevoegt, maar wel als je bijvoorbeeld het Roemeens, het Zweeds, het Nederlands of zelfs het Duits toevoegt.

Het kiezen van een nieuwe taal is dus een ingewikkelde zaak. De tolk moet zorgvuldig nadenken over de voor- en nadelen van de verschillende opties. Zelf heb ik gekozen om het Spaans toe te voegen omdat de Spaanse cultuur mij aanspreekt maar ook omdat het een taal is die ik al behoorlijk spreek. Ik ben van plan om binnen 6 maanden de toets van de EU af te leggen voor deze taal (dus van het Spaans naar het Frans). Tegelijkertijd ben ik aan het nadenken over mijn volgende zet… Het Italiaans lijkt de makkelijkste optie maar er is meer vraag naar het Duits. Het Russisch spreekt me ook aan maar zal ik de energie en het uithoudingsvermogen om jarenlang deze moeilijke taal te leren? Allemaal vragen waarop ik in de komende maanden een antwoord moet vinden!

Als vertaler Frans voel ik minder de behoefte om een nieuwe taal toe te voegen omdat ik al genoeg werk heb in mijn talencombinatie (Nederlands naar Frans en Engels naar Frans).

Als tolk Frans met het Nederlands in mijn talenpakket moet ik natuurlijk zowel Nederlanders als Vlamingen tolken. Net als collega’s met het Duits die zowel voor Duitsers als voor Oostenrijkers moeten werken. Tijdens mijn korte studietijd in Gent heb ik gelukkig een paar belangrijke eigenaardigheden van het Vlaams onder de knie kunnen krijgen. Woorden waarvan Nederlanders vaak de betekenis niet kennen! Een paar voorbeelden:

Verwittigen -> op de hoogte brengen (Bij diefstal wordt de politie verwittigd)
het onthaal -> de receptie (Bij aankomst moet je je bij het onthaal melden)
geld afhalen -> pinnen (zie filmpje hieronder)

www.youtube.com/watch?v=7z8so8fV4Ao

ambetant -> vervelend (van het Frans embêtant)
een dikke nek hebben -> opscheppen
geraken -> komen (Hoe geraak ik op het station?
parcours -> achtergrond van iemand

En zo zijn er natuurlijk veel meer voorbeelden!

Mijn indruk is dat de tolk, al dan niet gedwongen, doorgaans een andere houding aanneemt. Doordat hij weinig controle kan uitoefenen en onmiddellijk dient te presteren, moet de tolk de onvolmaaktheden van zijn werk leren aanvaarden. Perfectionisme kan de tolk dus ernstig belemmeren in zijn werk. Het is vanaf het oogpunt van een tolk veel beter om de betekenis (inhoud) van een uitdrukking over te brengen dan een mooie uitdrukking in de andere taal te vinden (vorm). Als je inhoud en vorm kan overbrengen is het natuurlijk prachtig maar je moet als tolk soms accepteren dat het gewoon niet kan! De vertaler in tegenstelling kan en moet zowel de inhoud als de vorm overbrengen.

Gisteravond was ik in Amsterdam voor een tolkopdracht (Nederlands naar Frans). Op een gegeven moment zei de spreker: “Laten we nu een kijkje nemen in de keuken van bedrijf X”. Prima! Ik tolkte naar het Frans met: “Jetons maintenant un oeil dans les coulisses de l’entreprise X” (letterlijk: Laten we nu een oog werpen achter de coulissen van bedrijf X). Mooi opgelost dacht ik want de uitdrukking “een kijkje nemen in de keuken van…” bestaat in het Frans namelijk niet.

Even later komt er op het grote scherm een foto van een keuken te voorschijn! De spreker zei toen: “En nu gaan we een kijkje nemen in mijn eigen keuken”! Tja, wat moet je dan doen als tolk? Idealiter moet je je publiek (de Franstaligen) uitleggen waarom de spreker ineens een keuken laat zien! Het probleem is dat je heel weinig tijd hebt om dat soort dingen toe te lichten…

Gelukkig moest de spreker op dat moment een slokje water drinken waardoor ik net genoeg tijd kreeg om meer informatie te geven over de betekenis van de Nederlandse uitdrukking en het verband met de foto.

Oef! (Ouf! in het Frans)

Deze verwarring is volgens mij ontstaan doordat men niet begrijpt dat vertalen en tolken twee heel verschillende takken van sport zijn. Het meest voor de hand liggende verschil, naast wat ik hiervoor al heb genoemd, ligt in de mogelijkheid die de vertaler heeft om de brontekst piekfijn te vertalen met behulp van woordenboeken, websites en andere bronnen. In tegenstelling moet de tolk onmiddellijk de boodschap van de spreker overbrengen, wat heel andere kwaliteiten vergt.

De tolk moet kunnen presteren wanneer dat van hem gevraagd wordt. Je kunt helaas geen time-out vragen om even een woord op te zoeken! De tolk werkt dus voortdurend onder druk en moet met onverwachte situaties om kunnen gaan (vreemde accenten, onbekende uitdrukkingen, snelle sprekers…). De stress die hiermee gepaard gaat is mijn inziens te vergelijken met wat een acteur kan voelen. Bovendien moet een tolk vaak voor een groot publiek optreden wat nog meer stress met zich mee brengt! Maar deze vorm van stress (adrenaline rush) wordt door veel tolken als prettig ervaren en werkt bovendien verslavend!

De vertaler heeft met een andere vorm van stress te maken. Hij werkt vaak met de constante druk van deadlines en moet binnen een bepaalde tijd dé perfecte vertaling leveren! Een vertaler kan dagenlang met één vertaling bezig zijn waardoor het moeilijk kan zijn om aan iets anders te denken (vooral als je thuis werkt). Wat ik persoonlijk prettig vind aan het tolken is dat je aan het einde van de dag de deur van je cabine achter je dicht doet en naar huis gaat zonder je zorgen te hoeven makken over de perfecte vertaling van een bepaalde zin…

Om samen te vatten zou ik zeggen dat tolken brandblussers zijn terwijl vertalers pietlutten (of perfectionisten) zijn! Zo zwart-wit is het natuurlijk nooit, anders zou ik niet beide beroepen zo leuk kunnen vinden!

Ik zal binnenkort nader ingaan op de verschillen in persoonlijkheid tussen tolken en vertalers…